Ong đen dùng sáp và nhựa cây để làm những gì

Nhiều người biết đến ong đen không phải qua nuôi mà qua một lần bắt gặp: một cái ống nhỏ màu nâu thò ra từ khe tường, từ đốt tre làm hàng rào, hay từ hộc tủ gỗ cũ để ngoài hiên. Sờ vào thấy dính tay, có mùi như nhựa cây. Đó chính là dấu vết dễ nhận nhất của loài ong nhỏ không ngòi đốt này: chúng sống được là nhờ nhựa cây.

Năm việc ong đen làm bằng nhựa cây

1. Dựng cửa ra vào

Cái ống thò ra ngoài khe tường là cửa tổ. Đàn đắp nó từ hỗn hợp sáp và nhựa, nối dài dần khi đàn lớn. Cửa hẹp giúp ít con gác cũng giữ được lối vào.

2. Đặt bẫy dính

Quanh miệng ống, nhiều đàn để sẵn những giọt nhựa tươi. Kiến hay côn trùng nhỏ bò tới là bị dính chân. Ong đen không có ngòi đốt, nên đây là cách tự vệ chủ yếu cùng với việc cắn.

3. Bịt kín hốc

Hốc tường, ống tre, khe gỗ luôn có nhiều lỗ thông ra ngoài. Đàn bịt hết những lỗ đó, chỉ chừa một cửa. Lớp bịt này nhiều khi pha thêm đất nên cứng và sẫm.

4. Bọc khu nuôi con

Bên trong, ấu trùng được bao bằng nhiều lớp màng mỏng làm từ cùng vật liệu, giữ cho khu này ấm và ẩm đều.

5. Đúc bầu đựng thức ăn

Mật và phấn được chứa trong những bầu tròn cỡ đầu ngón tay, thành bầu cũng là sáp pha nhựa. Đó là lý do mật ong đen có hương nhựa cây thoang thoảng và vị chua thanh.

Bảng so sánh: dấu vết ong đen với ong khác

Người không nuôi ong hay nhầm tổ ong đen với tổ tò vò hay tổ ong mật nhỏ. Mấy điểm khác nhau dễ thấy:

Ong đen làm tổ trong nhà: nên làm gì

Ở nông thôn, ong đen hay chọn khe tường gạch, cột gỗ, hộp điện cũ. Ở thành phố, đôi khi gặp trong chậu cây lớn hay ống nước bỏ không. Chúng không đốt, không phá nhà, nhưng cửa tổ dính nhựa có thể làm bẩn tường.

1. Đừng phun thuốc hay đổ nước sôi. Đàn chết, mật và ấu trùng thối trong hốc sẽ gây mùi và hút kiến, ruồi.
2. Nếu tổ không vướng gì, có thể để yên. Ong đen giúp thụ phấn cho cây trong vườn.
3. Nếu cần dời, nhờ người nuôi ong dú có kinh nghiệm. Họ sẽ mở hốc, chuyển khối nhộng và bầu thức ăn sang thùng gỗ, đặt thùng sát chỗ cũ để ong về quen dần.
4. Bịt hốc cũ sau khi đã chuyển xong, để đàn khác không vào làm lại.

Đọc thêm ở mục Vận chuyển và thả tổ nếu muốn tự tìm hiểu cách chuyển đàn.

Nhựa ong đen dính vào đồ, lau thế nào

Nhựa ong đen bám rất chắc, nước không lau được. Mẹo đơn giản: thấm một ít dầu ăn lên chỗ dính, để vài phút cho nhựa mềm ra rồi lau bằng khăn khô. Trên tường sơn, dùng miếng nhựa cứng cạo nhẹ trước rồi mới lau dầu. Không cần xăng hay dung môi mạnh, vừa độc vừa làm hỏng bề mặt.

Giữ cây có nhựa quanh vườn

Vườn có ong đen ghé là vườn còn cây thân gỗ: xoài, mít, điều, nhãn, cây dầu, tràm. Ong lấy nhựa ở vết trầy trên vỏ, ở chồi non và ở quả có mủ, mà không làm hại cây. Nếu muốn giữ ong đen quanh nhà hay tính chuyện nuôi vài thùng, đừng chặt hết cây lớn và hạn chế phun thuốc trừ sâu lúc cây ra hoa.

Từ ong đen trong vườn tới vài thùng ong dú

Không ít người bắt đầu nuôi chỉ vì một tổ ong đen tự đến nhà. Nếu muốn nuôi bài bản, nên bắt đầu bằng tổ giống nuôi thùng thay vì phá hốc tường hay đi bắt tổ ngoài tự nhiên. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú và các sản phẩm làm từ sáp ong dú — xem tại ongquy.com. Muốn tận mắt thấy cửa tổ, bầu mật và cách chuyển đàn vào thùng, có thể tham gia tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp