Ong đen miệt vườn: con ong nhỏ trên hoa nhãn là loài nào

Mùa nhãn, mùa chôm chôm ra bông ở miệt vườn, ai đứng dưới tán cây buổi sáng cũng nghe tiếng vo ve nhỏ nhẹ. Nhìn kỹ thì ngoài ong mật còn rất nhiều con ong đen bé hơn hạt gạo bò khắp chùm bông. Dân vườn quen gọi là ong đen, ong muỗi hay ong dú. Gọi tên nào cũng được, nhưng nên biết: đám ong đen ấy thường không phải một loài.

Đứng dưới gốc cây, nhìn gì để biết là ong dú

Trên một chùm bông nhãn có thể lẫn ba bốn thứ côn trùng. Vài dấu hiệu sau giúp nhận ra ong dú mà không cần bắt:

• Con ong rất nhỏ, thân đen hoặc nâu sẫm, bò chậm rãi từ bông này sang bông khác thay vì lao vụt.
• Chân sau có cục phấn nhỏ màu vàng nhạt hoặc trắng ngà, đôi khi dính cả nhựa cây óng ánh.
• Đưa tay lại gần thì con ong không phản ứng gì; không có con nào chĩa đuôi đốt.
• Bay ra khỏi cây theo đường thẳng, thấp, về cùng một hướng.

Ong mật thì to gấp mấy lần, bay ồn, và có ngòi. Ruồi nhỏ thì không mang phấn trên chân, bay giật cục và hay đậu lên lá hơn là chui vào bông.

Theo con ong về tổ

Ong dú không bay xa. Đám ong đen đang làm việc trên cây nhãn nhà mình rất có thể có tổ ngay trong vườn hoặc vườn bên cạnh. Chọn lúc nắng lên, đứng ở chỗ thấy rõ đường bay, nhìn theo vài con liền nhau. Thường thì chúng dẫn tới:

• Hốc thân cây già như xoài, vú sữa, mít, chỗ từng bị cưa nhánh.
• Cột tre, lóng tre làm giàn, chân giàn bầu bí.
• Kẽ tường nhà kho, lỗ trụ xi măng, bờ kè đá dọc mương.

Đến được cửa tổ thì mới phân loài được rõ: loài nhỏ đen tuyền thường có cửa tổ là lỗ nhỏ hoặc ống ngắn, loài thân to hơn hay kéo ống cửa dài. Ghi lại cỡ ong, màu thân, kiểu cửa. Cứ để tổ yên đó, đừng đục; tổ trong vườn là nguồn ong thụ phấn miễn phí cho chính vườn mình.

Bảng so các «ong đen» hay gặp ở vườn cây ăn trái

Ong đen và chuyện xịt thuốc trong vườn

Đây là chỗ người làm vườn hay quên. Ong mật có thể bay đi kiếm ăn chỗ khác khi vườn xịt thuốc, nhưng ong dú kiếm ăn quanh tổ, gần như chỉ trong vườn mình và vài vườn bên cạnh. Một đợt xịt thuốc trừ sâu lúc cây đang trổ bông có thể làm hao cả đàn mà chủ vườn không hề hay.

1. Tránh xịt thuốc lên bông đang nở rộ; nếu buộc phải xịt thì làm lúc chiều muộn khi ong đã về tổ.
2. Không xịt trực tiếp vào hốc cây, cột tre có tổ ong.
3. Nếu nuôi thùng, có thể dời thùng ra xa hoặc che cửa thùng trong buổi xịt, mở lại sáng hôm sau.
4. Giữ lại vài khoảng cỏ hoa, cây bụi trổ bông lệch mùa để ong có chỗ kiếm ăn lúc vườn chính không có bông.

Từ ong đen tự nhiên đến thùng ong trong vườn

Nhiều chủ vườn sau khi nhận ra ong đen chính là ong dú thì muốn đặt vài thùng để thụ phấn cho nhãn, xoài, chôm chôm và lấy chút mật nhà dùng. Nên chọn tổ giống tách từ đàn nuôi, đừng đục tổ hoang. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem thông tin chung tại ongquy.com. Trước khi nhận tổ, đọc mục Vận chuyển và thả tổ để biết nên đặt thùng ở góc nào trong vườn.

Câu hỏi thường gặp