Ong đen loài nhỏ, loài lớn và nguồn hoa miệt vườn

Miệt vườn có một cái lợi mà nhiều nơi khác không có: quanh năm gần như lúc nào cũng có thứ gì đó trổ bông. Dừa ra hoa liên tục, cây ăn trái nở theo đợt, bờ mương lúc nào cũng có cỏ dại lấm tấm hoa. Nhưng không phải con ong đen nào cũng tận dụng được hết những nguồn đó. Cỡ con quyết định đàn ăn được ở đâu trong khu vườn.

Bài này đi theo từng khu trong một mảnh vườn kiểu miệt vườn, xem ong đen loài nhỏ và loài lớn hơn mỗi bên khai thác chỗ nào, rồi gợi ý cách đặt thùng cho hợp.

Kích thước con quyết định bông hoa nào vào được

Con ong nhỏ chui được vào những bông hoa bé xíu, cụm hoa li ti mà con lớn khó khai thác hiệu quả. Con lớn thì mỗi chuyến mang về nhiều hơn và hợp với những bông hoa cỡ vừa. Vì vậy hai nhóm đặt chung một vườn thật ra không ăn chung một nguồn hoàn toàn. Chỗ này lại là điều người miệt vườn có thể tận dụng.

Đi một vòng vườn: khu nào hợp nhóm nào

Bảng trên là quan sát chung, mỗi vườn một khác. Cách chắc nhất là đứng ở mỗi khu năm phút vào giữa buổi sáng, xem con ong cỡ nào đang làm việc ở đó.

Đặt thùng theo nguồn hoa

Loài nhỏ: gần bờ mương nhưng dưới bóng râm

Ong đen loài nhỏ bay không xa bằng loài lớn, nên đặt thùng gần khu hoa li ti là hợp. Nhưng nhớ rằng thân nhỏ chịu nắng gắt kém, nên thùng phải nằm dưới tán cây, tránh nắng chiều. Một gốc cây ăn trái gần bờ mương là chỗ lý tưởng.

Loài lớn hơn: giữa vườn cây trái

Loài lớn hơn hợp chỗ giữa vườn cây ăn trái, nơi hoa nở theo đợt. Bán kính bay rộng hơn chút nên không cần đặt sát nguồn hoa. Vẫn phải có mái che mưa, vì miệt vườn mưa nhiều.

Giữ khoảng cách giữa các thùng

Thùng sát nhau quá dễ làm ong lạc tổ, đàn mạnh có thể vào cướp mật đàn yếu. Đặt thùng cách nhau, cửa tổ quay các hướng khác nhau, có vật đánh dấu khác nhau cho ong nhận nhà.

Mùa nước lên và chuyện kiến

Ở nhiều khu miệt vườn, mùa nước lên làm đất thấp ngập, kiến dồn lên chỗ khô, và thùng ong kê thấp là mục tiêu ngay. Ong đen loài nhỏ yếu thế hơn trước kiến nên càng phải lo trước:

1. Kê thùng lên kệ cao hơn mức nước từng ngập ở vườn mình.
2. Chân kệ đặt trong chén nước hoặc quấn dải tẩm dầu, kiểm tra hằng tuần.
3. Cắt cành cây chạm vào thùng, vì kiến bò theo cành sang.
4. Không phun thuốc diệt kiến quanh thùng; dùng chắn vật lý.

Thuốc phun trong vườn: mối lo chung

Vườn cây ăn trái hay phải phun xịt theo mùa. Ong đen ghé hoa đúng lúc vừa phun là đàn có thể thiệt hại nặng. Nên phun vào chiều tối khi ong đã về tổ, tránh phun lúc cây đang nở rộ, và báo hàng xóm nếu vườn sát nhau. Đây là việc quan trọng với cả hai nhóm loài.

Muốn tìm hiểu kỹ từng nhóm ong đen, xem chuyên mục Các loài ong dú. Nếu định mang tổ về miệt vườn, phần Vận chuyển và thả tổ có hướng dẫn thả đàn cho khỏi bỏ tổ.

Có đàn hợp vườn rồi thì làm gì tiếp

Khi đàn đã ổn, người miệt vườn có thể giữ mật dùng trong nhà, hoặc tách đàn để nuôi thêm. Mật ong dú chua thanh, nhiều nước, nên giữ ngăn mát. Nếu dư mật hay dư tổ muốn trao đổi với người nuôi khác, có thể đăng ở chợ mua bán tổ và mật. Muốn có đàn đầu tiên đã ổn định, trại Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh) có tổ ong dú giống nhân bằng cách tách, cùng mật ong dú, hộp quà mật và đồ từ sáp ong dú như son dưỡng môi.

Câu hỏi thường gặp