Ong đen miệt vườn mười năm tới: giữ ong trong vườn

Ở miệt vườn, con ong đen nhỏ xíu bay quanh bông chôm chôm, bông nhãn, chui ra từ lỗ cột nhà hay hốc dừa già là cảnh quen tới mức ít ai để ý. Nhưng vườn đang đổi nhanh: chuyển sang chuyên canh một hai loại cây, phun thuốc theo lịch, đất vườn xẻ ra làm nhà. Con ong đen sẽ đi theo những thay đổi đó thế nào trong mười năm tới, và người có vườn làm được gì?

Trước hết: nhận ra ong đen trong vườn mình

Nhiều người thấy con gì nhỏ, đen, bay quanh hoa cũng gọi là ruồi hoặc «ong ruồi». Muốn bảo vệ thì phải nhận ra trước:

Trong nhóm ong đen còn có nhiều loài, khác nhau ở cỡ con, màu, kiểu ống cửa. Phân biệt kỹ hơn có ở mục Các loài ong dú.

Ba kiểu vườn, ba tương lai cho ong đen

Vườn tạp nhiều tầng

Dừa, xoài, mãng cầu, chuối, rau gia vị trồng xen, cây già có hốc. Ong đen có chỗ làm tổ, có hoa gần như quanh năm vì mỗi loại cây trổ một lúc. Đây là kiểu vườn ong đen sống khỏe nhất, nhưng cũng là kiểu đang ít đi.

Vườn chuyên canh

Cả vườn một loại cây, cùng trổ bông trong vài tuần. Lúc đó ong có dư thức ăn, rồi cả tháng sau gần như trống. Cộng thêm lịch phun thuốc dày, đàn tự nhiên khó trụ. Nếu nuôi thùng trong vườn kiểu này, phải bù bằng cây hoa lệch mùa quanh bờ và canh giờ phun.

Vườn đã lên nhà, lên phố

Hốc cây mất, cột gỗ thành cột bê tông. Ong đen vẫn tìm được chỗ ở khe tường, ống nước bỏ, nhưng ít hơn nhiều. Ở đây, thùng nuôi đặt trên ban công, sân thượng có cây chậu lại thành chỗ trú quan trọng.

Năm việc người có vườn làm được ngay

1. Chừa lại vài cây già có hốc khi dọn vườn, nếu cây không nguy hiểm.
2. Trồng xen cây trổ bông lệch mùa quanh bờ mương, bờ rào để vườn không có tháng trống hoa.
3. Phun thuốc chiều muộn, tránh lúc cây đang nở rộ, và báo hàng xóm cùng làm.
4. Gặp tổ ong đen trong cột, trong vách thì đừng phá. Muốn chuyển thì nhờ người biết nghề chuyển cả khối tổ vào thùng.
5. Đặt một hai thùng nuôi từ đàn tách. Đặt chỗ râm, tránh mưa tạt, chân thùng có chặn kiến. Hướng dẫn đặt và thả tổ xem mục Vận chuyển & thả tổ.

Mười năm nữa, vườn có ong đen là vườn gì

Ong đen nhỏ nhưng đi vào được những bông hoa nhỏ mà ong lớn bỏ qua. Vườn còn ong đen thường là vườn còn nhiều loại cây, ít thuốc, còn bóng mát. Nói cách khác, giữ ong đen cũng là giữ kiểu vườn miệt vườn truyền thống. Ai muốn tương lai vườn mình còn tiếng vo ve dưới tán cây thì bắt đầu từ mấy việc nhỏ bên trên.

Đừng bắt tổ ong đen hoang ở nơi khác về thả cho vườn «có ong». Tổ cưa dễ hư, lại làm mất đàn ở nơi kia. Tách đàn từ đàn nuôi là cách đúng.

Có ong đen trong vườn rồi, muốn có thêm

Nếu muốn bắt đầu bằng thùng nuôi, có thể tham khảo tổ ong dú giống tách đàn của trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh, vùng khí hậu nắng nóng, mưa mùa gần với miền Tây. Trại cũng có mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật cho ai muốn nếm thử vị mật ong đen chua thanh trước khi quyết định nuôi.

Câu hỏi thường gặp