Đưa ong dú vùng khô về miệt vườn: lo cho ong đen bản địa

Ở miệt vườn, những con ong đen nhỏ xíu bay quanh bông chôm chôm, bông nhãn, bông xoài là cảnh quen tới mức ít ai để ý. Chúng là ong dú bản địa, sống trong hốc cây già, trong cột nhà cũ, trong mấy khúc tre dựng ở góc vườn. Không ai nuôi mà vẫn có, qua bao mùa nước, bao đợt mưa dầm.

Gần đây có người muốn mang loài từ vùng khô, nhiều nắng về miệt vườn nuôi vì nghe nói mật đặc hơn. Bài này đi theo một năm thời tiết ở vùng sông nước để thấy đàn lạ phải đối mặt với gì, và nó có thể ảnh hưởng tới đám ong đen sẵn có trong vườn ra sao.

Ong đen miệt vườn: loài đã được thời tiết chọn sẵn

Đàn ong dú bản địa ở vùng sông nước đã trụ qua những thứ mà vùng khô không có: mưa dầm nhiều ngày liền, không khí lúc nào cũng ẩm, có nơi nước lên ngập gốc cây cả tháng. Chúng chọn hốc làm tổ cao, kín, trét cửa tổ bằng nhựa cây và sáp để chặn nước và kiến. Chúng cũng quen nhịp hoa của vườn trái cây: mùa nào cây nào trổ bông.

Đó là lý do người nuôi lâu năm ở miệt vườn thường nói: muốn nuôi thì nuôi ong đen của vườn mình, đừng đi đâu xa. Muốn nhận mặt các loài, xem chuyên mục Các loài ong dú.

Một năm của đàn lạ từ vùng khô về miệt vườn

Không phải đàn nào cũng chết, nhưng tỷ lệ đàn suy, bỏ tổ trong năm đầu thường cao hơn hẳn so với tổ ong đen tách từ ngay trong vùng.

Khi đàn lạ sống được thì sao?

Đây là phần ít người nghĩ tới. Nếu đàn lạ trụ được, nó không sống một mình. Ba điều cần cân nhắc:

Tranh bông với ong đen bản địa

Ong dú bay kiếm ăn quanh tổ, phạm vi không xa. Đặt nhiều thùng loài lạ trong một vườn là thêm nhiều miệng cùng ăn trên những chùm bông mà ong đen sẵn có đang dùng.

Mang theo «hành khách» trong tổ

Tổ ong dú có nấm, vi sinh, côn trùng nhỏ sống chung. Trong điều kiện ẩm của miệt vườn, những thứ đi theo từ vùng khô có thể phát triển khác hẳn ở chỗ cũ. Điều này chưa ai đo được với ong dú ở nước ta.

Chia đàn ra ngoài

Đàn khỏe tự chia, bầy mới có thể bay vào hốc cây ngoài vườn và chiếm chỗ của ong đen bản địa. Với loài gần nhau, chuyện lai tạp cũng chưa loại trừ được.

Những ảnh hưởng này chưa có nghiên cứu đầy đủ, nhưng vườn nào cũng chỉ có bấy nhiêu hốc cây và bấy nhiêu bông, nên thận trọng là hợp lý.

Nhân đàn ong đen ngay trong vườn

1. Có một hai thùng ong đen khỏe trước. Mua tổ tách từ người nuôi cùng vùng, không đục cây phá tổ tự nhiên.
2. Kê thùng cao, có mái che. Tránh hắt mưa, tránh mùa nước, chân thùng bôi dầu hoặc đặt trong chén nước để chặn kiến.
3. Tách vào mùa nắng, lúc vườn trổ bông. Tổ con có ăn ngay, ít phải chịu mưa dầm khi đàn còn yếu.
4. Theo dõi độ ẩm trong thùng. Thấy mốc, đọng nước thì mở hé chỗ thoáng, thay vật lót khô.

Thao tác chuyển và đặt tổ mới có ở Vận chuyển & thả tổ.

Bắt đầu từ đâu cho chắc tay

Ai chưa từng mở một thùng ong dú, chưa biết tổ khỏe trông thế nào, nên xem người ta làm thật trước khi mua. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, đồ từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, thông tin ở ongquy.com. Có thể đăng ký học thực hành tại trại để tận tay tách tổ một lần, rồi về vườn nhân đàn ong đen của chính mình.

Câu hỏi thường gặp