Vì sao ong đen dễ nuôi trong thùng ở miệt vườn

Miệt vườn Tây Nam Bộ có một lợi thế mà ít vùng sánh được: cây ăn trái nối nhau ra hoa gần như quanh năm, mương rạch nhiều nước, trời ít khi lạnh. Với loài ong đen nhỏ không ngòi đốt, đây gần như là nhà sẵn. Không lạ khi nhiều nhà vườn kể rằng tổ ong đen tự tìm đến ở trong cột nhà, thân dừa, gốc xoài già mà không ai mời.

Nhưng dễ nuôi không có nghĩa là để đó cũng sống. Bài này giải thích vì sao ong đen hợp miệt vườn, loài nào trong số ong nhỏ quanh vườn thật sự vào thùng được, và mấy cái khó riêng của vùng sông nước.

Ba lý do ong đen hợp miệt vườn

Hoa nối hoa

Vườn xoài, nhãn, chôm chôm, bưởi, dừa, cộng thêm rau màu và hoa dại bờ mương, mỗi thứ nở một thời. Ong đen bay ngắn, chỉ quanh vườn, nên một khu vườn nhiều loại cây là đủ nuôi đàn mà không phải bay xa.

Ấm quanh năm

Không có mùa rét, đàn không phải co cụm chống lạnh. Ong đi làm đều hầu hết các tháng, nhịp đàn ổn định.

Hốc làm tổ có sẵn

Cột gỗ, thân dừa, ống tre, gốc cây già là chỗ ong đen quen chọn. Loài quen sống trong hốc kín như vậy thì chịu thùng gỗ, vì thùng chẳng qua là một hốc mới.

Ong nhỏ trong vườn, con nào nuôi được

Quanh vườn không chỉ có ong đen. Có loài nhỏ li ti làm tổ trong khe hẹp, có loài chui xuống đất. Những loài ấy rất khó nuôi thùng và đàn ít ong. Dấu hiệu của đúng loài ong đen đáng nuôi: tổ trong hốc gỗ hoặc thân cây, có cửa bằng nhựa sáp được canh giữ, ong ra vào đông và đều khi có nắng. Muốn so sánh kỹ, xem chuyên mục Các loài ong dú.

Ba cái khó riêng của vùng sông nước

Mùa nước lên, những vườn trũng nên tính trước chỗ kê thùng cao hơn mức nước năm trước, đừng đợi nước tới chân kệ mới dời.

Lịch chăm theo nhịp miệt vườn

1. Đầu mùa khô: hoa nhiều, đàn mạnh lên. Đây là lúc hợp để tách đàn nếu đàn mẹ đã đông.
2. Giữa mùa khô: kiểm tra bầu mật, có thể lấy mật vừa phải ở đàn khoẻ, chừa lại phần cho đàn.
3. Đầu mùa mưa: kiểm mái che, nắp thùng, chống kiến trước khi mưa dầm.
4. Giữa mùa mưa và mùa nước: hạn chế mở thùng, không tách đàn, theo dõi ẩm mốc.

Cách tách đàn chi tiết có ở chuyên mục Nhân đàn.

Tổ trong cột nhà: để yên hay dời?

Nhiều nhà có tổ ong đen trong cột gỗ hay thân dừa trước sân. Đục ra để dời vào thùng thường làm vỡ bầu mật, dập bánh ấu trùng, và đàn bỏ đi hoặc chết. Ong đen không đốt, nên nếu tổ không vướng gì thì cứ để yên: nó thụ phấn cho vườn, và là đàn mẫu để học cách loài này sống.

Bắt đầu với vài thùng

Muốn nuôi bài bản, nên khởi đầu bằng tổ giống đã quen sống trong thùng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật, xem tại ongquy.com. Nhà vườn đã có thùng dư hoặc mật muốn trao đổi với người nuôi khác thì có chợ mua bán tổ, mật.

Câu hỏi thường gặp