Ong đen phòng thủ: từng kẻ thù và cách đỡ tay

Ong đen là cách nhiều người gọi những loài ong dú thân sẫm, nhỏ xíu, hay làm tổ trong hốc cây, khe tường, ống tre quanh nhà. Đàn ong đen trông hiền lành, không đốt ai, nhưng quanh nó lúc nào cũng có kẻ rình: kiến dò mùi mật, mối gặm gỗ thùng, ruồi nhỏ chờ đẻ trứng, thằn lằn và nhện phục ở cửa, và cả những đàn ong khác chực vào cướp.

Thay vì nói chung chung về phòng thủ, bài này đi qua từng kẻ thù một: nó tấn công thế nào, đàn ong đen chống lại ra sao, và người nuôi nên giúp ở chỗ nào.

Đàn ong đen có những gì để chống trả

Không có ngòi, ong đen dựa vào bốn thứ: chỉ để một cửa nhỏ, thường có ống làm bằng sáp và nhựa cây; trám kín mọi khe khác; luôn có ong gác đứng ở miệng cửa; và khi có kẻ lạ thì cả đám ong thợ bu lại cắn đuổi. Cả bốn thứ đều cần quân. Đàn càng đông thì càng giữ nhà tốt, đàn thưa thì kẻ nào cũng có cơ hội.

Từng kẻ thù và cách đối phó

Kiến: kẻ thù số một

Kiến không tấn công bừa. Vài con đi trước dò đường, nếu bị ong gác cắn đuổi liên tục thì thường bỏ đi. Nếu cửa vắng, mùi mật lan ra, chúng để lại vết đánh dấu và cả đàn kéo tới. Một đàn ong đen yếu có thể bị dọn trong một đêm.

• Kê thùng trên kệ riêng, mỗi chân đặt trong chén nước hoặc quấn keo bẫy, bôi dầu nhớt.
• Thay nước chén thường xuyên, vớt lá rụng làm cầu.
• Cắt cành, dây leo chạm vào thùng hoặc mái che.
• Tối soi đèn quanh kệ vài hôm sau những lần tách đàn, chở đàn về.

Mối và đất ẩm

Ở những khu vườn đất thấp, ẩm quanh năm, chân kệ gỗ và đáy thùng dễ bị mối. Mối không đụng tới ong, nhưng khi đã đục thủng thùng thì tổ có thêm cửa phụ, mà đàn ong đen không đủ quân gác hai cửa. Chân kệ bằng sắt, gạch hay bê tông giúp đỡ hẳn chuyện này. Thùng đặt cao hơn mặt đất, nơi thoáng, có mái che mưa, ít bị ẩm mục hơn.

Ruồi nhỏ và những lần mở thùng

Ruồi nhỏ thường lợi dụng lúc tổ bị mở, bầu phấn bầu mật bị vỡ, mùi chua lên men. Ấu trùng ruồi phá bầu phấn và nhộng, đàn yếu dần. Vì thế mỗi lần mở thùng phải nhanh, nhẹ tay, lau sạch mật rỉ và đóng kín, trét lại khe. Nếu đã thấy giòi trong tổ, gỡ bỏ phần bị hỏng ra xa thùng.

Đàn khoẻ là lá chắn tốt nhất

Mọi biện pháp trên chỉ là đỡ tay. Thứ giữ nhà thật sự vẫn là đàn đông quân, có chúa đẻ đều, có nguồn hoa quanh vườn. Nếu bắt đầu nuôi, hãy chọn đàn đã ổn định, cửa tổ hoàn chỉnh; cách chọn được nói kỹ ở chuyên mục Đánh giá tổ giống, còn chuyện chở và thả đàn mới về sao cho ít hao quân có ở chuyên mục Vận chuyển & thả tổ.

Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi đàn trong thùng, có tổ ong dú giống cho người mới, cùng mật ong dú, son dưỡng môi làm từ sáp ong dú và hộp quà mật. Xem tại ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp