Đếm ong ở cửa tổ ong đen: ghi chép để đánh giá tổ

Ong đen là cách nhiều nơi gọi những loài ong dú nhỏ, thân sẫm màu. Vì con ong bé, tổ thường không lớn, nên đứng nhìn cửa tổ vài giây rất khó biết tổ đang mạnh lên hay yếu đi. Mở tổ ra xem thì làm đàn xáo trộn, mà mở thường xuyên còn dễ hút kiến.

Có một cách rẻ và đều tay hơn: đếm ong ở cửa tổ trong một khoảng thời gian cố định, ghi con số vào sổ, lặp lại theo tuần. Con số tự nó không nói nhiều, nhưng chuỗi con số qua nhiều tuần cho biết khá rõ sức của từng tổ.

Vì sao đếm ở cửa tổ hợp với ong đen

Với ong dú thân nhỏ, những thay đổi bên trong tổ rất khó nhìn bằng mắt thường. Nhưng mọi thay đổi đó đều hiện ra ở cửa tổ: tổ có nhiều ong non mới nở thì lượng ong thợ đi làm tăng dần; tổ mất chúa hoặc bị kẻ thù quấy thì lượng ra vào sụt. Đếm ở cửa là cách đọc tổ mà không cần chạm vào nó.

Cách này cũng giúp đánh giá tổ giống công bằng hơn, vì dựa trên số ghi được qua thời gian chứ không phải ấn tượng một lần nhìn. Các tiêu chí khác để đánh giá tổ có ở chuyên mục Đánh giá tổ giống.

Cách đếm cho ra số so được

1. Chọn giờ cố định: buổi sáng khi nắng đã lên, ong đi làm đều. Lần nào cũng đếm vào khoảng giờ đó.
2. Chọn ngày thời tiết bình thường: không đếm lúc mưa, gió lớn hay quá sớm khi trời còn lạnh.
3. Đứng chếch sang bên: không chắn đường bay trước cửa tổ.
4. Đếm ong bay về trong một phút: chỉ đếm ong về, không đếm ong ra, để khỏi đếm trùng.
5. Đếm riêng số ong mang phấn: nhìn chân sau thấy cục phấn màu. Nếu khó, đếm ong mang phấn trong cùng một phút đó.
6. Ghi ngay: mã tổ, ngày, hai con số, và một chữ về thời tiết.

Ong đen nhỏ, bay nhanh, lần đầu đếm sẽ thấy rối. Đếm vài lần là mắt quen. Có thể quay video một phút bằng điện thoại rồi xem chậm để đếm cho chắc.

Mẫu sổ một tháng

Cột ghi chú là chỗ để giải thích vì sao số tăng giảm: mùa hoa, kiến, vừa tách đàn, vừa dời chỗ.

Đọc chuỗi số thế nào

Số tăng đều

Tổ đang lớn. Nếu số ong mang phấn cũng tăng, tổ đang nuôi nhiều con. Đây là giai đoạn có thể nghĩ đến chuyện tách đàn khi tổ đủ đông.

Số đứng yên

Bình thường ở mùa ít hoa. Đáng lo chỉ khi các tổ khác trong vườn đang tăng mà tổ này không nhích.

Số giảm liên tục vài tuần

Đây là lúc nên mở tổ xem: còn chúa không, có buồng trứng mới không, có kẻ thù bên trong không. Đặc biệt nếu số ong mang phấn gần như bằng không trong khi các tổ khác vẫn có.

Số sụt đột ngột

Thường do sự cố bên ngoài: kiến tấn công, thùng bị xô, thuốc phun ở vườn bên cạnh. Kiểm tra quanh tổ trước.

Đừng so con số giữa các loài

Ong đen có nhiều loài, mỗi loài có cỡ tổ và nhịp hoạt động khác nhau. Một tổ loài nhỏ có lượng ong ra vào thấp hơn tổ loài lớn hơn là chuyện tự nhiên. Con số chỉ có ý nghĩa khi so với chính tổ đó qua thời gian, hoặc với các tổ cùng loài trong cùng vườn. Nếu chưa rõ tổ mình là loài nào, xem thêm chuyên mục Các loài ong dú.

Khi cần thay hoặc thêm tổ

Sổ đếm giúp biết rõ tổ nào đáng giữ, tổ nào cứ lụi dần dù đã chăm. Khi muốn thêm tổ, nên chọn tổ nuôi thùng, nhân bằng cách tách, có người nuôi theo dõi rõ ràng. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, xem tại ongquy.com. Người muốn xem thêm tin mua bán tổ giữa người nuôi với nhau có thể vào chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp