Xem tổ ong đen tại chỗ: đoán tuổi trước khi mua

Người bán có thể nói tổ ong đen của mình hai năm tuổi, nhưng chính cái tổ mới là thứ không biết nói dối. Một đàn đã đứng lâu ở một chỗ để lại dấu vết khắp nơi: ở cửa tổ, ở thành hộp, ở chân kệ, ở cách ong bay ra bay vào. Chỉ cần đứng quan sát đúng cách chừng mười lăm phút là đã đoán được khá sát tổ già hay non.

Bài này là một quy trình xem tổ tại chỗ, viết cho người sắp đi mua tổ ong đen lần đầu và muốn tự kiểm thay vì nghe kể.

Chọn giờ đi xem

Sáng nắng ráo, sau khi sương tan, là lúc ong đen ra vào nhiều nhất. Đi xem lúc trời âm u, mưa lâm râm hay chiều muộn thì tổ nào cũng trông uể oải, không so được. Nếu người bán chỉ hẹn được vào giờ trưa nắng gắt hoặc chiều tối, nên xin hẹn lại.

Quy trình mười lăm phút trước tổ

1. Đứng xa nhìn tổng thể. Tổ đặt ở đâu, có mái che không, chân kệ chắc chắn hay mới kê bằng gạch, mấy viên đá. Kệ cũ có rêu, có vết mối mọt là dấu hiệu chỗ đó đã đặt tổ lâu.
2. Lại gần, nhìn cửa tổ. Ống cửa của ong đen làm bằng nhựa cây trộn sáp. Tổ lâu năm có ống cửa cứng, sẫm, mép miệng nhẵn bóng vì bị ong đi lại hàng ngày. Tổ mới thả thì cửa còn mảnh, sáng màu, có khi chỉ là một vòng nhựa mỏng.
3. Đếm nhịp ra vào trong một phút. Không cần con số chính xác, chỉ cần so: ong ra vào đều đặn, không ngắt quãng lâu, có con mang cục phấn vàng ở chân.
4. Quan sát ong bay quanh tổ. Ong của tổ đã quen chỗ bay thẳng ra vào. Tổ vừa chuyển tới có nhiều ong bay lượn vòng trước cửa để học lại vị trí.
5. Xem thành hộp và khe nắp. Khe đã được trám kín bằng nhựa sẫm màu là dấu hiệu đàn đã ổn định; khe hở còn nhiều, chỗ trám còn mới là đàn đang gây dựng.
6. Gõ nhẹ vào thành hộp. Ong lính ra canh cửa nhanh và đông cho thấy đàn có lực lượng. Ong đen không có ngòi đốt, nếu bị động thì bu vào tóc và cắn nhẹ, không cần đồ bảo hộ.

Bảng đối chiếu dấu hiệu

Không cần tổ đạt hết các ô bên trái. Ba trên năm dấu hiệu nghiêng về phía tổ lâu năm, kèm lời người bán khớp với những gì mình thấy, là đủ cơ sở để tin.

Tổ khúc gỗ và tổ trong thùng

Ong đen hay được bán dưới hai dạng: nằm trong khúc gỗ cưa từ thân cây, hoặc đã nằm trong thùng gỗ nuôi. Với khúc gỗ, khó xem bên trong và cũng khó biết khúc đó được đưa về từ bao giờ; nhiều khúc là tổ bị cưa từ cây ngoài tự nhiên, không nên mua. Tổ đã quen trong thùng nuôi, được tách từ đàn nuôi, dễ kiểm tra và dễ chăm hơn hẳn. Người mới nên chọn dạng thùng. Các lỗi hay gặp khi chọn được gom ở mục Sai lầm khi mua.

Khi nào bỏ qua tổ dù giá mềm

• Cửa tổ có kiến bò lên xuống, hoặc có ruồi lạ lởn vởn quanh khe.
• Có mùi chua nồng bất thường bốc ra từ khe hộp.
• Ong ra vào rất thưa giữa buổi sáng đẹp trời.
• Người bán không cho đứng xem lâu, giục chốt.

Muốn có thêm tiêu chí chấm điểm theo từng mục, xem Đánh giá tổ giống.

Tập mắt trước ở nơi có nhiều tổ

Lần đầu nhìn cửa tổ, khó phân biệt sẫm với sáng, nhẵn với mảnh. Cách tập nhanh nhất là đứng trước nhiều tổ cùng lúc, có người chỉ cho đâu là tổ lâu năm, đâu là tổ mới tách. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi tổ giống, mật ong dú và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; khách đến hỏi tổ có thể xem nhiều đàn ở các độ tuổi khác nhau. Thông tin chung ở ongquy.com. Muốn đối chiếu thêm, có thể xem tổ người nuôi khác rao trên chợ ong dú rồi áp đúng quy trình trên khi tới xem.

Câu hỏi thường gặp