Tổ ong đen mới tách mãi không lên ở miệt vườn

Ong đen, cách gọi quen của nhiều nơi cho các loài ong dú thân nhỏ màu sẫm, rất hợp với vườn cây ăn trái: chôm chôm, nhãn, xoài, bưởi, dừa đều cho phấn, cho nhựa. Vậy mà nhiều nhà vườn tách tổ xong, đặt dưới gốc cây, vài tháng sau tổ con vẫn èo uột trong khi đàn mẹ ở nhà vẫn khoẻ.

Khi đàn mẹ khoẻ mà tổ con không lên, trước khi nghĩ tới mất chúa, hãy nhìn quanh chỗ đặt tổ. Trong vườn, môi trường quanh tổ thay đổi theo từng đợt chăm cây, và tổ con mới tách là thứ chịu đựng kém nhất.

Đi một vòng quanh tổ: kiểm theo thứ tự

1. Nhìn lên: cành cây có chạm vào thùng không? Kiến đi theo cành là vào thẳng cửa tổ.
2. Nhìn xuống: chân kê có ngập khi tưới, khi mưa lớn, khi nước mương lên không? Có tẩm dầu nhớt hay đặt trong lon nước để chặn kiến chưa?
3. Nhìn hướng nắng: từ khoảng giữa trưa đến chiều tối, nắng có rọi thẳng vào vách thùng không?
4. Nhìn hàng cây kế bên: mấy tuần gần đây có phun thuốc sâu, thuốc nấm, thuốc kích ra bông không? Gió có thổi về phía tổ?
5. Nhìn cửa tổ: có ong canh không, có xác ong rơi trước cửa không, có đường kiến không?

Năm bước này mất chưa tới mười phút nhưng thường chỉ thẳng ra thủ phạm.

Bốn thủ phạm quen thuộc ở miệt vườn

Thuốc phun theo đợt bông

Vườn trái cây thường phun thuốc lúc cây ra bông, kết trái, đúng lúc ong ra hoa đông nhất. Ong đi làm dính thuốc có khi chết dọc đường, không về tổ. Đàn mẹ đông quân chịu được, còn tổ con vốn ít người đi làm thì hụt nặng. Dấu hiệu: xác ong rơi trước cửa, ong bò lảo đảo, quân giảm sau mỗi đợt phun.

Ẩm từ đất và bờ mương

Vườn lên liếp, có mương nước xen giữa, đất ẩm quanh năm. Thùng kê thấp hút hơi ẩm, vách sáp mềm, bầu phấn dễ mốc. Ong phải liên tục dọn, không còn sức xây thêm.

Kiến

Vườn trái cây là nhà của kiến vàng, kiến đen, kiến lửa. Một đường kiến bám vào thùng là ong canh của tổ con phải đứng chặn suốt ngày đêm.

Nắng chiều và gió

Tổ đặt ở bìa vườn hứng nắng chiều trực tiếp, vách gỗ nóng lên; gió lùa mạnh từ phía sông, phía cánh đồng làm ong khó về cửa.

Thủ phạm nào, xử lý thế nào

Dời tổ trong vườn nên làm lúc chập tối khi ong đã về hết. Dời khoảng cách ngắn thì dời từng chút qua nhiều ngày, để ong đi làm không bay về chỗ cũ rồi lạc. Kinh nghiệm dời và thả tổ có ở mục Vận chuyển & thả tổ.

Chọn chỗ cho tổ con ngay từ lúc tách

• Giữa vườn hơn bìa vườn, cách xa hàng cây hay phun thuốc nhất.
• Dưới tán có nắng sáng, râm chiều.
• Chân kê cao, chắc, có chặn kiến; không để cành, dây leo chạm thùng.
• Gần cây đang ra hoa nhưng không ngay dưới vòi phun.

Còn các bước tách chi tiết, xem mục Nhân đàn.

Ong đen trong vườn: lợi đôi đường

Nuôi ong dú trong vườn trái cây, ong đi thụ phấn cho cây, người được thêm chút mật chua thanh để dành ăn trong nhà. Muốn bắt đầu, nên chọn tổ giống nhân tách, cùng loài thích nghi khí hậu nóng ẩm phương Nam. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống ong dú nhân tách, mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi làm từ sáp ong dú. Nhà vườn có tổ dư muốn trao đổi với người nuôi khác có thể đăng lên chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp