Đàn ong đen miền Bắc đủ sức chia: ghi nhật ký 3 tuần

Ong đen, cái tên nhiều người miền Bắc dùng cho những loài ong dú nhỏ con, thân sẫm, làm tổ trong hốc tường, ống tre hay thân cây, phải sống qua một thứ mà vùng phía Nam không có: mùa đông lạnh, rồi tiếp đến những tuần nồm ẩm khi gió chuyển. Đàn ong đen ở Bắc Bộ vì vậy có một nhịp rất rõ: co lại khi rét, nhú dần khi ấm lên, và chỉ thực sự sung vào những tháng nóng ẩm có nhiều hoa.

Câu hỏi «đàn đủ sức chia chưa» ở đây không trả lời được trong một buổi. Cách chắc nhất là ghi nhật ký quan sát trong vài tuần, rồi để chính những dòng ghi đó quyết định.

Vì sao rét và nồm làm hỏng việc chia đàn

Khi trời lạnh, ong đen co cụm lại để giữ ấm cho ấu trùng, ít ra ngoài, chúa đẻ chậm. Một đàn chia đôi giữa lúc này sẽ không đủ ong để ủ ấm, ấu trùng chết lạnh. Đến khi nồm về, trời ẩm, nấm mốc dễ phát trên vách thùng và trên bầu phấn. Thùng mới tách chưa được ong trát keo kỹ là nơi mốc ăn vào đầu tiên.

Vì vậy ở miền Bắc, điều kiện thời tiết gần như là cửa đầu tiên: chưa qua hết rét và nồm thì không cần xét đến sức đàn.

Nhật ký ba tuần: ghi gì, nhìn gì

Khi trời bắt đầu ấm hẳn và đàn có vẻ đông lên, chọn một khung giờ cố định, tốt nhất là sáng sớm sau khi nắng lên, để quan sát mỗi lần chừng mười phút.

Bảng trên chỉ là khung để chép ra sổ. Thứ cần đọc là chiều đi của các cột: đàn tốt sẽ có các ô tăng dần hoặc đứng ở mức cao qua cả ba tuần. Đàn tăng tuần đầu rồi chững hoặc tụt ở tuần ba thường là đàn mới hồi chứ chưa dư.

Lưu ý ghi cả thời tiết. Một tuần trời âm u, lượt bay giảm là chuyện bình thường, không phải đàn yếu đi. Nhìn cột thời tiết sẽ tránh được kết luận sai.

Cuối tuần ba: mở thùng xác nhận

Nếu nhật ký tốt, chọn một buổi sáng ấm, khô để mở thùng một lần. Không phá, không cạy, chỉ nhìn:

• Ấu trùng: cụm rộng, có ô mới màu sáng đang được xây thêm ở mép ngoài.
• Ô chúa: những ô to hơn rõ rệt nằm ở rìa cụm. Đây là điều kiện để nửa không chúa nuôi được chúa mới.
• Dự trữ: bầu phấn và bầu mật đủ dày để chia hai mà mỗi bên vẫn còn ăn được qua vài tuần.
• Vách thùng: khô, không mốc. Có mốc là dấu thùng ẩm, nên xử lý chỗ đặt thùng trước khi nghĩ đến chuyện chia.

Cả nhật ký lẫn lần mở thùng đều đạt thì mới chia. Một bên tốt một bên không thì chờ thêm.

Chia xong, chuẩn bị cho mùa đông kế tiếp

Lợi thế của việc chia khi trời đã ấm ổn định là hai đàn còn cả mùa nóng để tích trữ. Người nuôi chỉ cần giữ cho chúng yên:

1. Đặt hai thùng ở chỗ có nắng sớm, tránh nắng chiều gắt và tránh gió lùa.
2. Kê cao chặn kiến, che mưa rào mùa hè.
3. Không mở thùng trong vài tuần đầu, chỉ ghi tiếp nhật ký ở cửa tổ.
4. Trước khi rét về, kiểm tra một lần xem mỗi đàn đã có dự trữ chưa; đàn nào quá mỏng thì chèn thêm vật liệu giữ ấm quanh thùng.

Muốn so đàn ong đen với các loài ong dú khác, xem mục Các loài ong dú. Cách đánh giá một đàn khi mua bán, xem Đánh giá tổ giống.

Ghi nhật ký dài hơi và nguồn đàn

Nhật ký ba tuần là cách xét một lần chia. Ghi liên tục qua năm thì người nuôi sẽ biết đàn nhà mình hồi lại sau rét nhanh hay chậm, năm nào chia được, năm nào nên để yên. Ghi trên điện thoại bằng app quản lý trại ong giúp đặt lịch xem và lưu được từng đàn. Khi cần thêm đàn, mật ong dú hay các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, có thể tham khảo trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh tại ongquy.com; đàn từ miền Nam đưa ra Bắc thì càng phải để qua một mùa đông đầu cho quen rồi mới tính chuyện chia.

Câu hỏi thường gặp