Chọn đàn mẹ ong đen chịu được độ ẩm cao

Cuối đông sang xuân ở miền Bắc có những tuần trời nồm: tường nhà rịn nước, sàn lúc nào cũng ướt, quần áo phơi mãi không khô. Trong thùng ong đen cũng vậy. Hơi nước đọng trên nắp, trên vách, len vào bầu phấn. Đàn nào giữ được tổ khô ráo qua mấy tuần này thì đáng để nhân; đàn nào để mốc lan vào thì nhân ra bao nhiêu tổ con cũng mang theo cái yếu đó.

Ong đen ở đây là cách gọi chung các loài ong dú thân sẫm màu, nhỏ, không ngòi đốt. Bài này chỉ cách chấm điểm từng đàn qua mùa ẩm để chọn đàn mẹ.

Ẩm hại đàn ong đen ra sao

Ong dú giữ tổ bằng cách bịt kín các khe bằng nhựa cây trộn sáp. Kín thì giữ được ấm, nhưng không khí ẩm vẫn ngưng tụ thành nước ở mặt trong vách thùng khi đêm lạnh và ngày nồm. Phấn hoa dự trữ gặp ẩm dễ lên mốc; đáy thùng ướt thì rác và xác ong không khô, hút thêm các loài hại. Đàn khoẻ xử lý được: ong thợ dọn rác ra ngoài, bỏ những bầu hỏng, trám lại chỗ thấm. Đàn yếu thì để mặc, mốc lan dần vào khối nhộng.

Phiếu chấm điểm mùa ẩm

Mở thùng hai ba lần trong mùa nồm, chọn lúc giữa ngày ít ẩm nhất, chấm mỗi mục 0, 1 hoặc 2 điểm.

Đàn đạt 8 đến 10 điểm qua hai mùa nồm là ứng viên đàn mẹ. Đàn dưới 5 điểm nên được theo dõi và chăm thêm, không dùng để nhân. Điểm số chỉ có ý nghĩa khi các thùng được đặt ở hoàn cảnh tương tự nhau.

Làm chuồng trại cho đúng trước khi chấm

Nếu thùng đặt sát tường ẩm, dưới mái dột, thì đàn tốt mấy cũng mốc. Trước mùa nồm:

• Kê thùng cao khỏi nền đất, tránh hơi ẩm bốc lên.
• Đặt chỗ có gió lùa nhẹ, không phải góc kín sau nhà.
• Mái che không dột, nước mưa không hắt vào thùng.
• Thùng gỗ đủ dày, mặt trong không sơn.

Chỉ khi mọi thùng được đặt tương tự nhau, phiếu chấm điểm mới nói đúng về đàn chứ không về chỗ đặt.

Chọn trong cùng một loài ong đen

Chữ «ong đen» gộp nhiều loài khác nhau. Có loài nhỏ li ti làm miệng tổ ngắn, có loài to hơn làm ống cửa dài. Mỗi loài có cách xử lý ẩm khác nhau, nên chỉ so điểm trong cùng một loài. Chưa chắc loài nào là loài nào, xem chuyên mục Các loài ong dú để nhận biết qua con ong và miệng tổ.

Sau khi chọn: tách vào lúc nào

Đừng tách đàn mẹ ngay trong hay vừa hết mùa nồm. Đàn vừa phải gồng mình giữ tổ khô, cần thời gian hồi. Hãy đợi khi trời khô ráo, hoa nhiều, đàn đã đầy thùng trở lại. Đàn con mới tách cũng cần thời tiết ổn định để kịp xây tổ. Các bước cụ thể xem ở chuyên mục Nhân đàn.

Ghi điểm mỗi mùa vào sổ để so qua nhiều năm. Một đàn ba năm liền đều điểm cao là bằng chứng chắc hơn bất cứ lời giới thiệu nào. Dùng app quản lý trại ong để lưu điểm và lịch mở thùng cũng là một cách gọn.

Nếu muốn có sẵn tổ đã được chăm tử tế

Người mới nuôi chưa có đàn nào qua đủ mùa ẩm thì nên bắt đầu bằng vài tổ giống khoẻ, chăm đúng cách trong năm đầu rồi mới tính nhân. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú; khi nhận tổ nên hỏi kỹ cách đặt thùng cho phù hợp với khí hậu ẩm nơi mình ở.

Câu hỏi thường gặp