Nhân đàn ong đen bền vững: 5 lỗi làm trại đi xuống

Nhiều người nuôi ong đen, tức ong dú thân đen nhỏ ở vườn nhà, kể cùng một chuyện: mấy năm đầu số thùng tăng đều, tới một lúc nhìn quanh thì thùng nhiều mà thùng nào cũng nhẹ, mở ra quân thưa, bọng mật lèo tèo. Không có sự cố lớn nào, chỉ là cả trại cứ chậm chậm đi xuống.

Gần như lần nào truy ngược lại cũng ra vài lỗi giống nhau. Bài này kể ra năm lỗi đó, đặc biệt những lỗi dễ mắc ở vùng ẩm, mưa nhiều, có mùa nước nổi như miền Tây, và cách sửa từng cái.

Lỗi 1: Thấy đàn mạnh là tách, năm nào cũng tách

Đàn mạnh nhất trại thường là đàn bị tách nhiều nhất, vì lần nào mở ra cũng thấy nó đầy. Tách một lần thì đàn mất nửa quân, nửa dự trữ. Nếu chưa kịp hồi đã tách tiếp, đàn mạnh nhất sẽ thành đàn trung bình, rồi thành đàn yếu.

Cách sửa: đàn đã tách năm nay thì năm sau cho nghỉ, chỉ kiểm tra và để nó đông lên. Đánh dấu ngay trên nắp thùng để khỏi quên.

Lỗi 2: Không chừa đàn nào làm gốc

Khi mọi đàn đều đã từng bị tách, cả trại không còn đàn nào thật dày. Gặp một năm mưa dầm bất thường hay một đợt kiến đánh, không có đàn nào đủ dự trữ để trụ, và mất cùng lúc nhiều thùng.

Cách sửa: chọn vài đàn hiền, sạch, ổn định nhất, ghi rõ là đàn gốc và không tách. Những đàn này vừa cho mật, vừa là vốn khi phải gầy lại.

Lỗi 3: Thùng ẩm, đàn con mốc mà không biết

Đây là lỗi đặc thù của vùng ẩm. Đàn mới tách ít quân, không đủ sức giữ khô và sạch tổ. Ở miền Tây, mùa mưa kéo dài, sương đêm dày, gần mương rạch, độ ẩm trong thùng cao. Nấm mốc lên ở góc thùng, ở bọng phấn, rồi lan dần. Đàn con thường tàn vì chuyện này hơn là vì thiếu hoa.

• Tách vào đầu mùa khô hoặc những đợt nắng ráo kéo dài, tránh giữa mùa mưa.
• Dùng thùng gỗ khô, không mới sơn, có khe thoáng nhỏ ở phía trên.
• Kê thùng cao, có mái che mưa riêng, không đặt sát bờ nước.
• Mùa nước nổi, chuyển thùng ở chỗ thấp lên chỗ cao trước khi nước lên, đừng chờ nước tới chân kệ.

Cách sửa: mở kiểm tra đàn con sau những đợt mưa dài, thấy mốc ở góc nào thì lau khô, dọn phần hỏng, che chắn lại. Cách đóng thùng và đặt thùng có trong mục Vận chuyển và thả tổ.

Lỗi 4: Đặt quá dày trong một khoảnh vườn

Ong đen kiếm ăn gần tổ. Vườn dừa, vườn xoài, hàng rào bông trang quanh nhà nuôi được một số đàn nhất định. Thêm thùng ở cùng chỗ chỉ là chia nhau cùng lượng hoa. Số thùng tăng, mật từng thùng giảm, tổng mật không thêm.

Cách sửa: khi thấy mật mỗi đàn giảm dù thời tiết không xấu hơn năm trước thì dừng tách ở điểm đó. Muốn tăng thì đưa bớt thùng sang vườn khác cách xa, hoặc trồng thêm cây có hoa quanh nhà và chờ cây lên.

Lỗi 5: Không ghi chép gì cả

Nuôi mươi thùng thì còn nhớ được. Lên vài chục thùng thì không ai nhớ nổi đàn nào tách năm nào, đàn nào hay bị kiến, đàn nào con cháu khoẻ. Không nhớ thì toàn quyết theo cảm giác lúc mở nắp, và cảm giác thường chọn sai.

Cách sửa: mỗi thùng một số. Mỗi lần mở ghi ngày, tình trạng tổ, có tách hay không, tách ra số mấy. Ghi sổ tay được, hoặc dùng app quản lý trại ong để có lịch kiểm tra và lịch tách nhắc sẵn.

Muốn gầy lại đàn gốc cho trại

Nếu trại đã lỡ mỏng, cách nhanh nhất để hồi là ngưng tách một mùa và bổ sung vài tổ thật khoẻ làm đàn gốc. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Đọc thêm cách nhìn một tổ trước khi mua ở mục Đánh giá tổ giống.

Câu hỏi thường gặp