Giữ đàn ong đen nhiều năm: lịch chăm từng năm

Nhiều người gọi ong dú là ong đen vì thân chúng nhỏ, sẫm màu, bay lẫn trong vườn như những chấm đen. Nuôi ong đen một hai năm thì dễ; giữ được một đàn qua năm, bảy năm mới là chuyện của người có nghề. Những đàn như vậy thường được giữ lại làm đàn mẹ: không tách, không lấy mật, chỉ để yên.

Để yên nhưng không bỏ mặc. Đàn càng lâu năm thì những mối nguy chậm rãi càng có thời gian tích lại: thùng mục dần, chân kệ xuống cấp, kiến tìm ra đường mới. Bài này sắp xếp việc chăm theo từng giai đoạn năm, để biết lúc nào cần để ý cái gì.

Năm đầu: quan sát, chưa vội chọn

Đàn ong đen mới về, dù là tổ giống mua hay tách từ đàn nhà, cần ít nhất một vòng năm để biết thật sự nó thế nào. Năm đầu chỉ làm mấy việc:

• Đánh số thùng, ghi ngày về, nguồn gốc.
• Mỗi tuần nhìn cửa tổ vài phút, ghi lại thưa hay đông.
• Ghi lại mỗi lần có sự cố: kiến, ruồi, mốc, đàn bỏ tổ.
• Không tách, không lấy mật, để đàn tự lên.

Hết năm đầu, những đàn qua được mùa khó của vùng mà không cần giúp sẽ lộ ra. Ở miền Bắc đó là rét và nồm, miền Trung là mưa bão, miền Nam là cuối mùa khô.

Năm thứ hai: chọn đàn và chuẩn bị chỗ ở lâu dài

Khi đã chọn được vài đàn đáng giữ, nên chuẩn bị cho chúng một chỗ đứng có thể để nhiều năm không phải dời. Dời thùng là một lần xáo trộn, ong đi kiếm ăn về không tìm ra cửa, đàn mất sức.

1. Đặt chỗ thoáng, có bóng mát buổi chiều, không trũng nước.
2. Làm kệ chắc, chân kệ có chén nước hoặc lớp chống kiến dễ thay.
3. Mái che rộng hơn thùng để mưa tạt không chạm thân thùng.
4. Cách xa chỗ phun thuốc trong vườn, chỗ đốt rác, chỗ có khói.

Từ năm thứ ba: bảo trì là chính

Đàn đã ổn định thì việc chính chuyển sang thùng và kệ. Một đàn ong đen khoẻ có thể sống lâu hơn cái thùng chứa nó.

Khi thùng đã mục tới mức phải thay, làm vào lúc trời ổn định, nguồn hoa đang nhiều. Đặt thùng mới đúng vị trí cũ, cửa cùng hướng.

Khi nào mới tách đàn mẹ

Đàn ong đen để yên nhiều năm có lúc sẽ chật thùng: ong bám kín cửa, ra vào chen nhau. Lúc đó tách một lần là cách tốt nhất cho cả đàn mẹ lẫn trại. Ngoài ra chỉ tách khi trại mất nhiều đàn cần gây lại. Đừng tách đàn mẹ chỉ vì có người hỏi mua. Kỹ thuật tách xem ở mục Nhân đàn; nếu chuẩn bị chuyển thùng hay dời chỗ, mục Vận chuyển và thả tổ có những điều nên tránh.

Ghi chép nhiều năm cho khỏi quên

Giữ đàn nhiều năm thì sổ sách cũng phải giữ nhiều năm. Ghi trên giấy dễ thất lạc, ẩm mốc chẳng kém thùng ong. Một app quản lý trại như app.ongdu.com giúp lưu lịch kiểm tra, sự cố, ngày thay thùng của từng đàn. Còn ai muốn có sẵn tổ ong đen khoẻ để bắt đầu, hoặc tìm mật ong dú, hộp quà mật, son dưỡng môi từ sáp ong dú, có thể xem ở trại Ong Quý tại ongquy.com; trại nhân giống bằng tách, không bắt tổ rừng.

Câu hỏi thường gặp