Một điều cho người mới nuôi ong đen: thả xong để yên

Người mới mua tổ ong đen — những con ong nhỏ, thân sẫm, không đốt mà nhiều nơi gọi chung trong họ ong dú — thường làm đúng hết các bước khi chọn và chở tổ, rồi hỏng ở tuần đầu tiên sau khi mang về. Lý do rất đời thường: tò mò. Nên nếu chỉ được nói một điều, hãy nói: thả tổ xong thì để yên, đừng mở nắp xem.

Đàn ong đen nhỏ, lực lượng không đông, mỗi lần nắp bị lật là một lần cả tổ phải bỏ việc để vá lại khe hở, giữ nhiệt, đuổi kiến. Chuyến đi vừa rồi đã làm vỡ vài bình mật, tổ đang mệt. Thêm vài lần mở xem là đàn có thể bỏ tổ hoặc suy hẳn.

Chuyện gì xảy ra trong tổ sau một chuyến đi

Dù chở cẩn thận, tổ vẫn bị rung lắc. Vài bình mật có thể nứt, mật rỉ ra. Ong phải dọn chỗ mật đó trước khi kiến và ruồi đánh hơi được. Đồng thời, ong thợ phải học lại đường bay: nhận ra cây cối, mái nhà xung quanh để biết lối về. Hai việc này chiếm hết sức của một đàn nhỏ trong mấy ngày đầu.

Mở nắp lúc này là phá luôn lớp keo ong vừa trám, để lộ mật vỡ ra ngoài và làm ấm độ bên trong hạ xuống. Với các loài ong đen cỡ nhỏ, sự xáo trộn đó nặng hơn nhiều so với cảm giác của người mở.

Lịch theo dõi tuần đầu, không cần mở thùng

Nếu cả bốn ô bên phải đều đúng thì đàn đang làm quen tốt. Không mở thùng vẫn biết được.

Khi nào thì thật sự phải mở

• Kiến bò thành hàng vào khe nắp, không dứt sau một ngày.
• Mật chảy ra ngoài thùng hoặc có mùi chua nồng lạ.
• Sau nhiều ngày nắng đẹp mà cửa tổ gần như không có ong.
• Thấy ấu trùng ruồi, sâu bò ra ở cửa tổ.

Khi buộc phải mở, chọn buổi sáng ráo, mở nhanh, chỉ xử lý đúng chỗ có vấn đề, lau mật chảy, trám khe bằng sáp hoặc keo ong cũ, rồi đóng lại. Không nhân tiện «xem cho biết» phần còn lại.

Những thứ người mới hay làm và nên thay bằng gì

Đây là một trong những sai lầm phổ biến sau khi mua, cùng các lỗi khác ở chuyên mục Sai lầm khi mua. Phần đặt tổ và chở tổ có ở Vận chuyển & thả tổ.

Ghi chép là cách «mở thùng» không gây hại

Mỗi sáng ghi vài dòng: trời ra sao, ong ra vào nhiều hay ít, có mang phấn không, có kiến không. Sau vài tuần, nhìn lại sổ là thấy đàn đang đi lên hay đi xuống, rõ hơn nhiều so với một lần lật nắp. Ai nuôi vài tổ trở lên có thể dùng app ghi chép đàn và lịch kiểm tra để khỏi lẫn tổ này với tổ kia. Còn nếu đang tìm tổ giống ong dú tách từ đàn nuôi, hay mật ong dú, hộp quà mật, son dưỡng làm từ sáp ong dú, có thể xem ở trại Ong Quý, Trảng Bàng, Tây Ninh — người mua tổ tại trại được dặn kỹ cách thả và để yên đàn ngay từ đầu.

Câu hỏi thường gặp