Vườn nhà nuôi mấy tổ ong đen: đếm chỗ đặt trước khi mua

Trước khi hỏi nên mua mấy tổ ong đen, hãy cầm điện thoại đi một vòng quanh nhà vào lúc ba giờ chiều. Chụp lại những góc có bóng râm, những chỗ nước mưa không tạt tới, rồi nhìn xem quanh đó có cây gì đang ra hoa. Số góc đạt yêu cầu chính là trần số tổ của vườn nhà mình — dù có bao nhiêu tiền đi nữa.

Ong đen, ong dú và những loài ong nhỏ bản địa khác bay kiếm ăn không xa tổ. Chúng sống nhờ chính khu vườn và mấy nhà hàng xóm quanh đó. Nên với người nuôi ở nhà, câu hỏi đúng là: vườn này nuôi nổi mấy đàn?

Một chỗ đặt tốt trông thế nào

Ong nhỏ bản địa chịu nóng kém. Một thùng gỗ phơi nắng chiều có thể nóng tới mức sáp mềm ra, mật chảy, nhộng chết. Chỗ đặt tốt cần đủ mấy điều:

• Có bóng mát từ khoảng trưa trở đi, nắng sáng chiếu vào cửa tổ càng tốt.
• Không bị mưa tạt thẳng, không có nước đọng phía dưới.
• Không nằm trên đường đi của kiến; kê được chân có chén nước hoặc bôi mỡ.
• Cửa tổ không quay thẳng vào lối đi đông người hoặc cửa sổ phòng ngủ hàng xóm.
• Xa chỗ phun thuốc trừ sâu, xa bếp than, xa máy lạnh thổi hơi nóng.

Mỗi tổ cần một chỗ riêng, cách nhau vài bước chân để ong không nhầm cửa. Đếm được bao nhiêu chỗ như vậy, đó là con số tối đa.

Đối chiếu theo kiểu nhà

Lý do vẫn khuyên hai tổ thay vì một: có hai cửa tổ để nhìn sang nhau. Thấy một bên bay thưa trong khi bên kia vẫn đông, là biết bên thưa có chuyện. Một tổ thì không có ai để so.

Nguồn hoa quanh nhà — phần hay bị quên

Vườn có nhiều cây xanh chưa chắc nhiều hoa. Một khu chỉ toàn cây cảnh lá, cỏ cắt sát, thì ong phải bay xa hơn và vất vả hơn. Để biết vườn nuôi nổi mấy tổ, ghi lại trong vài tuần những cây quanh nhà đang ra hoa: xoài, nhãn, chôm chôm, bưởi, chanh, khế, mướp, bí, các loại rau thơm để trổ bông, hoa giấy, cúc dại ven rào…

Làm vườn hợp với ong hơn

1. Để vài khóm rau thơm, húng, tía tô trổ bông thay vì cắt hết.
2. Trồng xen vài cây ra hoa ở các mùa khác nhau để không có tháng trống.
3. Thôi phun thuốc diệt côn trùng ở khu đặt tổ; nếu cần, dùng biện pháp thủ công.
4. Giữ một chậu nước nông có sỏi cho ong đến uống, nhất là mùa khô.

Nếu vườn thưa hoa, bắt đầu hai tổ và chăm vườn trước, rồi mới tính tổ thứ ba.

Hàng xóm cũng là một phần của vườn

Ong đen không có ngòi đốt, nên rất ít khi gây phiền. Dù vậy, nên nói trước với hàng xóm sát vách, nhất là nhà có trẻ nhỏ. Ít ai phản đối, và nhiều nhà còn vui vì cây trái nhà mình đậu hơn. Đổi lại, xin họ báo trước khi phun thuốc vườn để mình kịp che cửa tổ.

Khi nào tăng thêm tổ

Khi một tổ đã đầy thùng và vườn vẫn còn chỗ đặt tốt, đó là lúc tách đàn — cách tăng số tổ hợp nhất cho người nuôi ở nhà, vì đàn mới đã quen sẵn vườn mình. Xem cách làm trong chuyên mục Nhân đàn. Còn nếu chưa chắc tổ mình đang khỏe tới đâu, chuyên mục Đánh giá tổ giống có những dấu hiệu dễ nhìn.

Bắt đầu với vài tổ hợp vườn nhà

Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống cho người nuôi ở nhà, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Có thể gửi ảnh mấy góc vườn mình để được góp ý nên đặt mấy tổ, ở đâu, tại ongquy.com. Muốn xem một khu đặt tổ thực tế trông thế nào trước khi sắp xếp vườn nhà, có thể ghé tour tham quan trại.

Câu hỏi thường gặp