Bán tổ ong đen: trách nhiệm từ lúc chở đến lúc thả

Một tổ ong đen khoẻ ở trại có thể trở thành tổ yếu chỉ sau một chuyến chở. Nắng hắt vào thùng trên xe, đường xóc làm bánh ấu trùng long ra, cửa tổ bịt quá kín khiến đàn ngộp. Người nhân giống bán tổ cho người trong vùng thường nghĩ quãng đường ngắn thì không sao, nhưng chính những chuyến ngắn làm vội lại hay xảy ra chuyện.

Trách nhiệm của người bán vì vậy kéo dài đến lúc tổ được đặt yên trên chân ở nhà khách. Bài này đi theo thứ tự thời gian, từ hôm trước ngày giao đến tuần đầu sau khi thả.

Hôm trước ngày giao: kiểm lại tổ lần cuối

Trước khi chở đi, người bán nên mở xem tổ một lần: có bánh ấu trùng đầy đặn, có mật phấn dự trữ, không có ruồi hay ấu trùng lạ, các phần tổ bám chắc vào thùng. Phần nào lỏng thì cố định lại. Tổ có vấn đề thì hoãn giao, không giao cho xong.

Cùng lúc, hỏi khách đã chuẩn bị chỗ đặt chưa. Chỗ nên có bóng mát buổi trưa, có ánh sáng buổi sáng, khô ráo, xa chỗ phun thuốc, và có chân đỡ chống kiến. Khách chưa chuẩn bị thì dời ngày giao. Tổ đến nơi mà chưa có chỗ đặt là phải để tạm, rồi dời thêm lần nữa.

Chiều tối ngày giao: đóng cửa tổ

1. Chờ đến khi trời nhá nhem, ong đi làm đã về gần hết.
2. Bịt cửa tổ bằng lưới mịn hoặc nút có lỗ thông khí, không bịt kín bằng băng keo hay đất sét.
3. Kiểm các khe nắp, khe ghép thùng; chỗ nào hở thì chặn để ong không bò ra.
4. Buộc nắp chắc, không để nắp trượt khi xe chạy.

Đóng cửa giữa ban ngày là bỏ lại ngoài trời một phần lớn ong thợ đang đi kiếm ăn. Đàn đến nhà khách sẽ thiếu hẳn lực lượng.

Trên đường đi

Ong đen thường là những loài ong dú cỡ nhỏ, đàn đông, bánh tổ khá mềm. Vì vậy chống xóc và tránh nóng quan trọng hơn cả quãng đường dài hay ngắn.

Lúc thả tại nhà khách

Người bán nên trực tiếp đặt thùng hoặc hướng dẫn tận tay lần đầu. Các bước:

• Đặt thùng lên chân đã chuẩn bị, chỉnh cho thăng bằng, cửa tổ quay về phía thoáng.
• Kiểm chân chống kiến: chén nước đầy, không có cành lá chạm vào thùng.
• Gỡ lưới bịt cửa ngay sau khi đặt xong, không chờ sáng hôm sau.
• Không mở nắp xem bên trong; đàn vừa bị chở cần yên tĩnh.
• Dặn khách vị trí này là cố định, không dời thêm nữa.

Muốn biết thêm các cách chở xa và lỗi hay gặp khi thả, xem mục Vận chuyển & thả tổ.

Tuần đầu sau khi thả

Trong vài ngày đầu, ong bay ra định hướng quanh chỗ mới, lượn trước cửa tổ thành vòng. Đó là bình thường. Người bán nên dặn khách chỉ quan sát cửa tổ: thấy ong mang phấn về, thấy ong đứng gác là tốt. Thấy xác ong nhiều ở cửa, kiến bò quanh thùng, hoặc cửa tổ im lặng hẳn thì liên hệ lại ngay.

Một cuộc gọi hỏi thăm sau vài ngày từ phía người bán thường giúp phát hiện sớm những lỗi nhỏ như chén nước cạn, cành cây mọc chạm thùng. Khi chọn tổ, người mua nên xem thêm mục Đánh giá tổ giống.

Muốn tổ đến tay mà vẫn khoẻ

Mua gần, có người đóng gói và hướng dẫn thả, là cách ít rủi ro nhất. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, cùng mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi làm từ sáp ong dú. Người muốn tận mắt xem cách đóng cửa tổ, cách đặt thùng trước khi tự làm có thể tham gia tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp