Nguồn giống ong đen miệt vườn: tự tách hay mua tổ

Ở miệt vườn miền Tây, ong đen hay ong dú làm tổ trong bọng dừa, hốc cây, kẽ vách nhà khá quen mắt. Người có vườn trái cây muốn nuôi thêm vài thùng thường tính ngay: tự tách thì không mất đồng nào, mua thì phải bỏ tiền. Nhưng phép tính đó thiếu nhiều dòng. Tách tổ cũng có cái giá của nó, còn tổ mua về rẻ mà chết thì là đắt nhất. Bài này giúp tính đủ chi phí của mỗi đường, không bàn giá cụ thể vì giá mỗi nơi mỗi lúc một khác.

Những khoản thật sự phải trả

Nhìn như vậy sẽ thấy: tự tách không phải miễn phí. Cái mình trả là mật và sức đàn. Nhưng với vườn miền Tây nhiều hoa, đàn mẹ hồi lại tương đối nhanh, nên khoản trả đó thường đáng.

Đặc điểm miệt vườn làm nghiêng cán cân

• Hoa nhiều và rải rác quanh năm: chôm chôm, nhãn, xoài, dừa, cây tạp ven mương — đàn mẹ có nguồn ăn để hồi sau khi tách.
• Độ ẩm cao, mùa mưa dài: tổ tách phải có thùng kín, kê cao, chống thấm; tổ mua từ vùng khô về có thể không quen.
• Mùa nước nổi ở vùng trũng: thùng đặt thấp dễ ngập, mặt đất ẩm nhiều kiến; tổ mới mua về đúng mùa này rất dễ hao.
• Phun thuốc vườn: vườn trái cây hay phun xịt theo đợt; tổ nào cũng chịu, nhưng tổ mới yếu chịu kém hơn.

Khi nào bỏ tiền mua là hợp lý

1. Chưa có đàn để tách. Mua ít tổ, từ người nuôi trong miền Tây, tránh chở đường dài.
2. Muốn tăng nhanh cho kịp mùa hoa lớn của vườn và đã có kinh nghiệm chăm.
3. Muốn đổi dòng sau nhiều năm chỉ tách nội bộ.
4. Đàn mẹ đang yếu, tách thêm sẽ mất cả hai — lúc đó mua bổ sung an toàn hơn.

So giá tổ cho đúng

Hai tổ cùng giá chưa chắc cùng giá trị. Khi so, hãy đặt chúng cạnh nhau theo vài điểm: cùng loài hay không, thùng to nhỏ ra sao, tổ tách bao lâu, có ổ trứng mới không, bình mật bình phấn có đầy không, ong ra vào ở miệng tổ có đều không. Một tổ rẻ nhưng vừa tách, chưa có chúa đẻ ổn thì tính ra đắt hơn tổ đã ổn định. Mục Giá tổ tham chiếu giải thích các yếu tố làm giá tổ chênh nhau, còn mục Sai lầm khi mua liệt kê các bẫy hay gặp.

Một điều cần tránh: tổ bắt từ bọng cây ngoài tự nhiên thường được bán rẻ. Mua loại này vừa góp phần làm cạn tổ hoang, vừa dễ chết vì ổ trứng bị cắt vỡ.

Một hướng làm cân bằng cho vườn nhà

Với người có vườn trái cây, cách làm phổ biến là mua một hai tổ khoẻ để học, nuôi qua mùa mưa, rồi tách dần từ đàn mạnh nhất vào lúc vườn ra hoa rộ. Thùng đặt dưới tán cây, kê trên chân cao có chén nước chống kiến, tránh khu vực phun thuốc. Nhịp tách cụ thể có ở mục Nhân đàn.

Mua tổ ở đâu cho đỡ rủi ro

Người miền Tây nên ưu tiên tổ của người nuôi gần, xem qua chợ mua bán giữa người nuôi để tìm nguồn trong tỉnh. Nếu muốn mua từ trại có đàn nuôi lâu năm, trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống tách từ đàn trong trại, kèm mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi làm từ sáp ong dú — đường từ Tây Ninh về miền Tây cũng không quá xa.

Câu hỏi thường gặp